“Gai Nini Hii,” Hofu Yazuka Sokwe Anapokimbia Kuelekea kwa Mtalii, Alichomfanyia Kinawaacha Wengi Wakiwa na Mshtuko (TIZAMA).

Ripoti mpya iliyochapishwa na gazeti la The New York Times imezua mjadala mkubwa duniani baada ya kudai kuwa Iran bado inamiliki sehemu kubwa ya uwezo wake wa kijeshi licha ya miaka ya mashambulizi na operesheni mbalimbali zilizolenga kudhoofisha miundombinu yake ya ulinzi. 

Kwa mujibu wa tathmini hiyo, Iran inadaiwa kuwa bado ina karibu asilimia 90 ya ghala lake la makombora, jambo ambalo limewashangaza wachambuzi wengi wa usalama na maafisa wa kijeshi wa mataifa mbalimbali.

Taarifa hiyo imeibuka wakati ambapo Mashariki ya Kati inaendelea kushuhudia mvutano wa kisiasa na kijeshi unaohusisha mataifa makubwa pamoja na washirika wao wa kikanda. 

Marekani imekuwa ikifanya operesheni mbalimbali za kijeshi kwa lengo la kupunguza uwezo wa Iran na makundi yanayoungwa mkono na Tehran, lakini ripoti hiyo inaonyesha kuwa juhudi hizo huenda hazijafikia matokeo yaliyotarajiwa.

Kwa mujibu wa taarifa zilizotajwa kwenye ripoti hiyo, zaidi ya mashambulizi 13,000 ya anga pamoja na matumizi ya silaha za kisasa hayajaweza kuathiri kwa kiwango kikubwa uwezo wa Iran wa kuhifadhi na kuendesha makombora yake ya kimkakati. 

Hali hiyo imeibua maswali mengi kuhusu mbinu ambazo Iran imekuwa ikitumia kulinda silaha zake dhidi ya mashambulizi ya nje.

Wataalamu wa usalama wa kimataifa wanaamini kuwa mafanikio ya Iran katika kuhifadhi uwezo wake wa kijeshi yanatokana na mkakati wa muda mrefu wa kujenga miundombinu ya siri na vituo vya chini ya ardhi. 

Kwa miaka mingi, Tehran imekuwa ikiwekeza katika maghala yaliyofichwa pamoja na mifumo ya kisasa ya usafirishaji wa silaha ambayo inafanya iwe vigumu kwa adui kutambua maeneo halisi ya kuhifadhi vifaa vya kijeshi.

Baadhi ya wachambuzi wanaeleza kuwa Iran imejifunza kutokana na migogoro iliyopita katika eneo la Mashariki ya Kati na hivyo kuamua kusambaza vifaa vyake vya kijeshi katika maeneo mengi tofauti. Mbinu hiyo imeifanya iwe vigumu kwa mashambulizi ya anga kuharibu uwezo wake wote kwa wakati mmoja.

Ripoti hiyo pia imeongeza mjadala kuhusu mustakabali wa uhusiano kati ya Tehran na Washington. Wakati Marekani ikiendelea kusisitiza umuhimu wa kudhibiti programu ya nyuklia ya Iran, viongozi wa Iran wamekuwa wakisisitiza kuwa shughuli zao zote zina malengo ya amani na maendeleo ya ndani ya nchi.

Wataalamu wa diplomasia wameonya kuwa taarifa kama hizi zinaweza kuongeza mvutano kati ya pande hizo mbili. 

Wanasema kuwa iwapo kutakuwa na mashindano makubwa zaidi ya kijeshi, athari zake zinaweza kuonekana katika uchumi wa dunia, hasa kutokana na umuhimu wa Mashariki ya Kati katika uzalishaji na usafirishaji wa mafuta.

Aidha, wachambuzi wa masuala ya kijeshi wanaona kuwa uwezo wa Iran kuendelea kuwa na sehemu kubwa ya silaha zake licha ya mashambulizi ya mara kwa mara ni somo muhimu kwa mataifa mengine duniani. 

Wanasema kuwa teknolojia za kisasa za kujificha, maghala ya chini ya ardhi na mifumo ya usalama iliyoboreshwa vinaweza kubadilisha namna vita vya kisasa vinavyoendeshwa.

Katika mitandao ya kijamii, mjadala umekuwa mkali huku baadhi ya watu wakitafsiri ripoti hiyo kama ushahidi kwamba mikakati ya kijeshi dhidi ya Iran haijafanikiwa kikamilifu. 

Wengine, hata hivyo, wanaonya kuwa taarifa hizo zinapaswa kuchukuliwa kwa tahadhari kutokana na mazingira ya kisiasa na vita vya taarifa vinavyoendelea duniani.

Kwa sasa, macho ya dunia yanaendelea kuelekezwa Mashariki ya Kati huku wachambuzi wakifuatilia kwa karibu hatua zinazoweza kuchukuliwa na Marekani na Iran katika kipindi kijacho. 

Kilicho wazi ni kwamba ripoti hii imefungua ukurasa mpya wa mjadala kuhusu usalama wa kikanda, uwezo wa kijeshi wa Iran na mustakabali wa mahusiano kati ya Tehran na Washington katika mazingira yanayoendelea kuwa ya taharuki.